Zbiórka u źródła – pojemniki przy nieruchomościach
Podstawowym kanałem zbiórki surowców wtórnych jest system pojemników ustawionych bezpośrednio przy budynkach mieszkalnych lub w altanach śmietnikowych. W ramach opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi gmina zapewnia odbiór odpadów z posesji według ustalonego harmonogramu – najczęściej raz lub dwa razy w miesiącu dla frakcji selektywnych, co tydzień lub co dwa tygodnie dla odpadów zmieszanych.
Właściciel lub zarządca nieruchomości wielorodzinnej odpowiada za wyposażenie nieruchomości w odpowiednie pojemniki. W przypadku domów jednorodzinnych gminy często udostępniają lub wynajmują pojemniki. W niektórych gminach dla domów jednorodzinnych przewidziane są worki zamiast pojemników, dostarczane przez operatora w ramach umowy.
Punkt Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK)
PSZOK to stacjonarne miejsce, w którym mieszkańcy mogą bezpłatnie oddawać odpady, których nie można wrzucić do standardowych pojemników przy nieruchomości. Obowiązek prowadzenia PSZOK wynika z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Gminy mogą prowadzić własny punkt lub zlecić jego obsługę operatorowi zewnętrznemu.
Co przyjmuje PSZOK (typowy zakres)
- Sprzęt elektryczny i elektroniczny (AGD, RTV, komputery, telefony)
- Meble i odpady wielkogabarytowe
- Odpady budowlane i rozbiórkowe (do określonego limitu rocznie)
- Opony (do limitu na nieruchomość)
- Farby, lakiery, kleje, środki ochrony roślin i inne odpady niebezpieczne z gospodarstw domowych
- Oleje silnikowe i smarowe
- Tekstylia i odzież
- Styropian, folia stretch (w zależności od gminy)
Godziny otwarcia i szczegółowy wykaz przyjmowanych odpadów różnią się między gminami. Przed oddaniem odpadów warto sprawdzić aktualny regulamin PSZOK na stronie swojej gminy.
Selektywna zbiórka w sklepach i punktach handlowych
Poza systemem gminnym funkcjonują obligatoryjne punkty zwrotu sprzętu elektrycznego i elektronicznego przy sklepach prowadzących sprzedaż elektroniki. Obowiązek ten wynika z ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym. Sklep o powierzchni powyżej 400 m² zobowiązany jest przyjmować sprzęt tego samego rodzaju i o podobnych wymiarach co sprzedawany, bez konieczności zakupu nowego produktu.
Baterie i akumulatory przenośne zbierane są w specjalnych pojemnikach dostępnych w sklepach, szkołach, urzędach i bibliotekach. System ten prowadzony jest przez organizacje odzysku działające na mocy ustawy o bateriach i akumulatorach.
Leki przeterminowane lub niepotrzebne przyjmują apteki w pojemnikach przeznaczonych do tego celu. Oddanie leków do apteki jest bezpłatne.
Recykling opakowań – system kaucyjny
Polska wdraża system kaucyjny dla opakowań jednorazowych, który jest odpowiedzią na wymagania dyrektywy SUP (Single Use Plastics). System obejmuje butelki szklane wielokrotnego użytku, butelki z tworzywa sztucznego do 3 litrów oraz puszki metalowe. Kaucja pobierana jest przy zakupie napoju i zwracana przy oddaniu opakowania w punkcie zwrotu – najczęściej w sklepach uczestniczących w systemie. Celem systemu jest zwiększenie stopy zbiórki opakowań powyżej poziomów wymaganych przez przepisy unijne.
Mobilne zbiórki i „wystawki"
W wielu gminach organizowane są cykliczne „wystawki" odpadów wielkogabarytowych – mieszkańcy wystawiają meble, sprzęt i inne duże przedmioty przed nieruchomość w wyznaczonym terminie, a operator odbywa objazd i zbiera wystawione odpady. Harmonogram wystawek publikowany jest na stronach gmin lub w harmonogramach odbioru odpadów.
Część gmin organizuje też mobilne punkty zbiórki odpadów niebezpiecznych, które w wyznaczonych dniach zatrzymują się w różnych dzielnicach i przyjmują farby, oleje, środki chemiczne i inne odpady wymagające specjalnej utylizacji.
Rola operatorów i nadzór
Odbiorem odpadów zajmują się firmy wybierane przez gminy w drodze przetargu lub postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Operator zobowiązany jest do odbierania odpadów zgodnie z harmonogramem, transportu do instalacji komunalnych (np. RIPOK – Regionalnych Instalacji Przetwarzania Odpadów Komunalnych) oraz prowadzenia sprawozdawczości dla gminy.
Nadzór nad systemem pełni marszałek województwa (w zakresie sprawozdawczości regionalnej) oraz wójt, burmistrz lub prezydent miasta (na poziomie gminnym). Inspekcja Ochrony Środowiska przeprowadza kontrole instalacji przetwarzających odpady.
Poziomy recyklingu – wymagania unijne i krajowe
Polska jako państwo członkowskie UE zobowiązana jest do osiągania określonych poziomów recyklingu. Dyrektywa ramowa o odpadach (2008/98/WE ze zmianami) oraz dyrektywy opakowaniowe określają rosnące w czasie wymagania dotyczące udziału odpadów komunalnych poddanych recyklingowi. Poziomy te monitorowane są przez Główny Urząd Statystyczny i raportowane do Komisji Europejskiej.
Na poziomie gminnym operatorzy odpadów zobowiązani są do osiągania minimalnych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych, określonych corocznie w przepisach krajowych. Nieosiągnięcie wymaganych poziomów skutkuje karami finansowymi dla gminy.